Τι κρύβεται πίσω από τη λέξη «ζαβαρακατρανέμια» στο γνωστό τραγούδι που ερμήνευσε ο Νίκος Ξυλούρης; Ένα τραγούδι που γράφτηκε στα χρόνια της Χούντας, με ξεκάθαρο αντιδικτατορικό μήνυμα, και συνδέθηκε για πάντα με τη φωνή και τη ζωή του μεγάλου Κρητικού τραγουδιστή.
Το τραγούδι δημιουργήθηκε σε μια σκοτεινή περίοδο για τη χώρα. Ο Νίκος Ξυλούρης γεννήθηκε στις 7 Ιουλίου 1936 στα Ανώγεια και έφυγε από τη ζωή στις 8 Φεβρουαρίου 1980 στον Πειραιά, αφήνοντας πίσω του μια τεράστια παρακαταθήκη.
Τους στίχους και τη μουσική έγραψε ο Γιάννης Μαρκόπουλος. Το κομμάτι ακούστηκε για πρώτη φορά το 1968 στον δίσκο «Επιχείρησις Απόλλων», ερμηνευμένο από τον ίδιο τον συνθέτη, όμως έγινε πραγματικά γνωστό όταν το τραγούδησε ο Νίκος Ξυλούρης.
Τα λόγια του τραγουδιού μοιάζουν ακατανόητα και για χρόνια προκαλούσαν απορίες. Με τον καιρό, διατυπώθηκαν πολλές ερμηνείες για το τι μπορεί να σημαίνουν αυτές οι «παράξενες» λέξεις.
Η εξήγηση που έδωσε ο ίδιος ο συνθέτης
Ο Γιάννης Μαρκόπουλος, αρκετά χρόνια αργότερα, έλυσε το μυστήριο σε τηλεοπτική του συνέντευξη στον Λευτέρη Παπαδόπουλο, εξηγώντας:
«αλληλούια» = αλληλουχία
«ζάβαρα» = λάβαρα
«κάτρα» = μαύρα
«νάμα» = βάπτισμα
«λάμα» = το μαχαίρι
«νέμια» = Ανέμισαν
«ίλεος» = Έλεος
Με άλλα λόγια:
Ζάβαρα κάτρα νέμια = Λάβαρα μαύρα ανέμισαν
Ίλεος ίλεος = Έλεος, έλεος
Λάμα λάμα νάμα νάμα νέμια = Το μαχαίρι, το μαχαίρι, μάνα μάνα, ανέμισαν
