Δρ Ελένη Ράπτη: Ο διάλογος ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν
Δρ Ελένη Ράπτη: Οι γονείς μου και η Πόντια γιαγιά μου με μεγάλωσαν με αξίες όπως η ενσυναίσθηση, η ευθύνη και η αξιοπρέπεια. Ο πατέρας μου, με τη σιωπηλή του προτροπή για οικονομική ανεξαρτησία, με δίδαξε ότι η ελευθερία προϋποθέτει αυτονομία, ενώ η μητέρα μου παραμένει σταθερά δίπλα μου, στηρίζοντας κάθε μου βήμα και όνειρο. Η ενασχόλησή μου με την Ιστορία διαμορφώθηκε από τις αφηγήσεις και τη συλλογική μνήμη του Σμυρνιού παππού μου, οι οποίες με οδήγησαν στη συγγραφή βιβλίου για τη Σμύρνη, αφιερωμένου στη μνήμη του.
Οι σπουδές μου στην Ιστορία και την Αρχαιολογία αποτέλεσαν φυσική συνέχεια αυτής της πορείας, ενώ η βιωματική σχέση της τοπικής κοινωνίας του Τυρνάβου με τη γη, το αμπέλι και τον οίνο επηρέασε καθοριστικά τη διαμόρφωση της διατριβής μου, με ειδίκευση στους ρωμαϊκούς αμφορείς της Δήλου και το εμπόριο οίνου στην αρχαιότητα.
Η Ελένη Ράπτη με τη μητέρα της Πελαγία Σαλτζίδη-Ράπτη στην κατάθεση στεφάνων στο Δήμο Βύρωνα στις 28 Οκτωβρίου 2025.
Εργάζομαι στο υπουργείο Πολιτισμού, στον τομέα των Διεθνών Σχέσεων, και η επαγγελματική και ερευνητική μου πορεία επικεντρώνεται στην πολιτισμική μνήμη, τη διεθνή συνεργασία και την κοινωνική προσφορά. Συμμετέχω ενεργά σε επιστημονικά και πολιτιστικά σωματεία και έχω τιμηθεί ως επίτιμη δημότης Χίου και Οινουσσών.
Το συγγραφικό μου έργο περιλαμβάνει επιστημονικές δημοσιεύσεις σε ελληνικά και ξένα περιοδικά, ενώ πρόσφατα εξέδωσα το βιβλίο μου για τη Σμύρνη, μια πράξη ευγνωμοσύνης προς τους ανθρώπους και τους τόπους που μας διαμόρφωσαν ως φόρο τιμής στη μνήμη, την παιδεία και τη συνέχεια του Ελληνισμού.
«Ε.Κ.»: Μιλήστε μας για το βιβλίο σας.
Δρ Ελένη Ράπτη: Το βιβλίο μου «Σμύρνη. Το καύχημα της Ιωνίας. Η εκπαίδευση των Ελλήνων», αποτελεί μια τεκμηριωμένη μελέτη για τον ρόλο της παιδείας στη διαμόρφωση της ταυτότητας του Μικρασιατικού Ελληνισμού. Το αφιέρωσα στη μνήμη του προπάππου μου, Σάββα Παπάζογλου-Σαλτζίδη, προέδρου της ευρύτερης περιοχής της Σμυρναϊκής Κοινότητας και γιου ιερέα.
Μέσα από πλούσιο αρχειακό υλικό, η Σμύρνη αναδεικνύεται όχι μόνο ως κορυφαίο οικονομικό και πολιτιστικό κέντρο, αλλά και ως φάρος παιδείας και πνευματικής ακμής. Κεντρική θέση κατέχει η ίδρυση της Ευαγγελικής Σχολής, με σπουδαίους δασκάλους και μαθητές -ανάμεσά τους και ο Αριστοτέλης Ωνάσης- καθώς και η λειτουργία του Φιλολογικού Γυμνασίου, όπου δίδαξαν εξέχουσες μορφές του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, όπως ο Κωνσταντίνος Κούμας από τη Λάρισα και ο Κων/νος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων από την Τσαριτσάνη.
Η Ελένη Ράπτη με την αντιπρύτανη Ακαδημαϊκών, Διεθνών Σχέσεων και Εξωστρέφειας του ΕΚΠΑ, Σοφία Παπαϊωάννου, στο Ιδρυμα Μαρία Τσάκος στο πλαίσιο ομιλίας μου για την εκπαίδευση στη Σμύρνη, 2023.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται και στην εκπαίδευση των κοριτσιών μέσω των Παρθεναγωγείων, που άνοιξαν τον δρόμο για τη γυναικεία μόρφωση και νέους κοινωνικούς ρόλους. Απόρροια αυτής της λαμπρής πνευματικής πορείας ήταν η απόφαση της ίδρυσης του Ελληνικού Πανεπιστημίου της Σμύρνης υπό τη διεύθυνση του διάσημου καθηγητή Κ. Καραθεοδωρή, που όμως δεν πρόλαβε να λειτουργήσει, καθώς λόγω της Μικρασιατικής Καταστροφής το 1922 το «φως εξ Ανατολών» έσβησε οριστικά.
Τα εκπαιδευτικά αυτά ιδρύματα υπήρξαν καθοριστικά για τη διατήρηση της ελληνικής ταυτότητας και την καλλιέργεια πνευματικών αξιών.
Το βιβλίο προσεγγίζει την παιδεία ως φορέα αξιών και ιστορικής συνέχειας, χωρίς νοσταλγική εξιδανίκευση, και απευθύνεται σε κάθε αναγνώστη που ενδιαφέρεται για τη σχέση παιδείας, πολιτισμού και ταυτότητας.
«Ε.Κ.»: Ποια είναι η σχέση σας με την Τέχνη και γενικότερα τον Πολιτισμό;
Δρ Ελένη Ράπτη: Η σχέση μου με την Τέχνη και τον Πολιτισμό είναι βαθιά προσωπική. Είναι ένας εσωτερικός τόπος επιστροφής, αλλά και ένας τρόπος να ανοίγω συνεχώς παράθυρα προς τον κόσμο. Μέσα από τη Λογοτεχνία έμαθα να παρατηρώ τον χρόνο και την ανθρώπινη μοίρα με μεγαλύτερη ευαισθησία, συνομιλώ με τη στοχαστική καθαρότητα του Καβάφη, το φως και τη μεταφυσική διάσταση του Ελύτη, τη σιωπή και την αγωνία του Σεφέρη. Οι λέξεις τους λειτουργούν για μένα σαν πυξίδα.
Η Ελένη Ράπτη Με τον π. πρόεδρο της Ακαδημίας Αθηνών, Σταμάτη Κριμιζή, κατά τη διάρκεια της ομιλίας μου για τον Ερνέστο Τσίλλερ, τον Μάρτιο του 2024.
Η Αρχαιολογία και η Αρχιτεκτονική δεν ήταν ποτέ απλώς επιστημονικά αντικείμενα, ήταν τρόποι να κατανοήσω τον εαυτό μου μέσα στον χρόνο. Ο Ερνέστος Τσίλλερ αποτελεί μια σταθερή αναφορά στη διαδρομή μου. Τα κτίριά του τα περπάτησα, τα παρατήρησα, τα άφησα να μου μιλήσουν, μέσα τους αναγνώρισα μια αυστηρή ομορφιά και μια διακριτική ευγένεια που με συγκινούν βαθιά. Η στιγμή που μίλησα στην Ακαδημία Αθηνών το 2024 για το έργο του είχε για μένα τον χαρακτήρα μιας προσωπικής κατάθεσης.
Παράλληλα, η ενασχόλησή μου με την Αρχαιολογία -μέσα από τη μελέτη των μεγάλων ανασκαφών του Σλήμαν, του Εβανς, του Ρένφριου, του Τσούντα και του Ανδρόνικου, αλλά και μέσα από τη δική μου συμμετοχή σε ανασκαφές στη Δήλο, στη Φτελιά Μυκόνου, στο Ακραίφνιο κ.α.- μου αποκάλυψε όχι μόνο θαμμένους κόσμους, αλλά και τρόπους κατανόησης της μνήμης, της ιστορικής συνέχειας και του ανθρώπου.
Η έκθεση «Sight» του Antony Gormley που πραγματοποιήθηκε στη Δήλο το 2019, ήταν η στιγμή που η σχέση μου με την Τέχνη απέκτησε νέο βάθος. Από εκεί ξεκίνησε η έμπνευσή μου για το μεταπτυχιακό στην Εκπαίδευση και τον Πολιτισμό, εστιάζοντας στις εκθέσεις Αρχαίας και Σύγχρονης Τέχνης. Εκεί συνειδητοποίησα πόσο ουσιαστικός μπορεί να είναι ο διάλογος ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, όταν γίνεται με μέτρο, τόλμη και απόλυτο σεβασμό στα αρχαία αντικείμενα. Πιστεύω βαθιά σε εκθέσεις όπου η Σύγχρονη Τέχνη δεν επισκιάζει την Αρχαία, αλλά της δίνει χώρο να αναπνεύσει – και το αντίστροφο.
Η Ελένη Ράπτη Στο ξενοδοχείο «Saint George Lycabettus Athens», με την αγαπημένη φίλη Κατερίνα Πλουμιδάκη και την ιδιοκτήτρια του ξενοδοχείου, Ειρήνη Βασιλοπούλου, Δεκέμβριος 2025.
Μια καλή παράσταση, ένας χώρος που σέβεται το φως και την αναλογία, ή ένα αρχαιολογικό εύρημα που κουβαλά αιώνες σιωπής, με αποσυμπιέζουν και με αφυπνίζουν ταυτόχρονα. Η Τέχνη, για μένα, δεν είναι πολυτέλεια ούτε στολίδι, είναι αναπνοή, στάση ζωής, τρόπος ύπαρξης και κατανόησης του κόσμου.
«Ε.Κ.»: Ποιες είναι οι ηθικές βάσεις της κοινωνίας μας; Τηρούνται; Υπάρχουν προβλήματα στη δουλειά σας και στο επάγγελμα του αρχαιολόγου;
Δρ Ελένη Ράπτη: Ζούμε σε μια εποχή έντονων κοινωνικών και πολιτισμικών αλλαγών, όπου η έμφαση στην υλική επιτυχία και η τεχνολογική πρόοδος συχνά απομακρύνουν τον άνθρωπο από θεμελιώδεις αξίες, όπως η καλοσύνη, η εντιμότητα, η αλληλεγγύη και ο σεβασμός. Η ποιότητα των ανθρώπινων σχέσεων και η διαχείριση της συλλογικής μνήμης αποτελούν κριτήρια ηθικής μιας κοινωνίας, ενώ η παιδεία δεν είναι μόνο μετάδοση γνώσεων, αλλά καλλιέργεια χαρακτήρα και κοινωνικής συνείδησης.
Στην Αρχαιολογία, αυτές οι αρχές γίνονται ακόμη πιο εμφανείς: η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς απαιτεί επιστημονική τεκμηρίωση, σεβασμό προς το παρελθόν και υπευθυνότητα απέναντι στις επόμενες γενιές. Η διατήρηση της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς σε συνάρτηση με τη φροντίδα της υλικής, απαιτούν ισότιμη φροντίδα, καθώς μαζί στηρίζουν τη βιώσιμη πρόοδο και τη συνοχή της κοινωνίας.
Η ηθική μιας κοινωνίας, ίσως, κρίνεται καθημερινά σε αυτές τις επιλογές: στην προτεραιότητα που δίνεται στην ακεραιότητα, την ευθύνη και το κοινό καλό έναντι της ευκολίας και της ταχύτητας.
«Ε.Κ.»: Ποια είναι η αντιμετώπιση της ζωής σας από τα μαθήματα που διδαχτήκατε έως τώρα;
Δρ Ελένη Ράπτη: Μη λες ότι δεν μπορείς, πίστεψε ότι μπορείς, και μόνο προσπαθώντας θα μάθεις τι μπορείς πραγματικά να πετύχεις. Η αμφιβολία συχνά λειτουργεί ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Η προσπάθεια, ακόμη κι όταν δεν οδηγεί άμεσα στην επιτυχία, προσφέρει γνώση, εμπειρία και ουσιαστική αυτογνωσία. Η πίστη στον εαυτό μας δεν προϋποθέτει άγνοια των δυσκολιών, αλλά μια στάση ρεαλιστικής αισιοδοξίας και διαρκούς διάθεσης για αγώνα.
Της Κατερινας Πλουμιδακη
Υ.Γ Ελένη Ράπτη : Aρχαιολόγος της Γενικής Διεύθυνσης Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του ΥΠΠΟΑ
Υ.Γ Ελένη Ράπτη : Aρχαιολόγος της Γενικής Διεύθυνσης Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του ΥΠΠΟΑ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου